Mosina

MOSINA

W Mosinie godny uwagi jest zachowany średniowieczny układ przestrzenny, z centralnie położonym, czworobocznym rynkiem i odchodzącymi od niego wąskimi uliczkami. W szeregu kamieniczek oglądanych z Kanału Mosińskiego wyróżnia się charakterystyczny budynek z cegły z wysoką wieżą (dawną wieżą ciśnień) oraz stara bożnica z 1870 roku – obecnie Izba Muzealna i Galeria Miejska. Nieopodal odnowionego budynku Urzędu Miejskiego odchodzi ul. Kościelna prowadząca do kościoła p.w. Św. Mikołaja. Kościół stoi w miejscu świątyni z 1839 roku, która uległa całkowitemu zniszczeniu w trakcie II wojny światowej. Murowany kościół z lat 1952-54 zwraca uwagę nowoczesnym wystrojem wnętrza: polichromia Ewy Buczyńskiej i Walentego Gabrysiaka z witrażami Edmunda Hałasa. W prezbiterium wiszą obrazy czterech ewangelistów namalowane przez Jacka Strzeleckiego w 1998r. i pochodząca z tego samego roku rzeźba Ducha Świętego dłuta Romana Czeskiego. U podstawy tabernakulum rzeźbiony ołtarz tego samego autora.

Jezioro Góreckie. Jest najpiękniejszym jeziorem rynnowym w Wielkopolskim Parku Narodowym o powierzchni 104,1 ha. Na jeziorze położone są dwie wyspy: Zamkowa i Kopczysko. Na pierwszej z nich pozostałości XIX zameczku, ufundowanego przez Tytusa Działyńskiego jako prezent ślubny dla siostry. Został zniszczony przez artylerię pruską w czasie Wiosny Ludów. Ruiny te są dobrze widoczne zimą, kiedy wyłaniają się spoza konarów rosnących drzew. W okresie jesiennych przelotów ptaków nad jeziorem gromadzą się tysiące gęsi, m.in. gęś zbożowa i białoczelna.

Ośrodek Muzealno-Dydaktyczny w Jeziorach. W dniu 2 czerwca 1998 roku, w siedzibie Wielkopolskiego Parku Narodowego w Jeziorach, otwarto Ośrodek Muzealno-Dydaktyczny. W skład kompleksu edukacyjnego wchodzi Muzeum Przyrodnicze, Leśna Szkoła oraz cztery ścieżki dydaktyczne.

Muzeum Przyrodnicze. W 1952 roku, a więc 5 lat przed formalnym utworzeniem Wielkopolskiego Parku Narodowego, zostało otwarte Muzeum Przyrodnicze w Puszczykowie. Muzeum powstało z inicjatywy ówczesnego nadleśniczego Nadleśnictwa Ludwikowo – Gustawa Spławy-Neymana, leśniczego z Puszczykowa – Antoniego Wiśniewskiego oraz kierownika Zakładu Bioekologii Leśnej IBL w Warszawie – Józefa Kostyrko. W 1998 roku, z uwagi na zły stan techniczny budynku muzeum w Puszczykowie, eksponaty przyrodnicze zostały przeniesione do siedziby Dyrekcji WPN w Jeziorach, gdzie w czterech salach przygotowano nową ekspozycję muzealną. W pierwszej sali zwiedzający muzeum mogą obejrzeć mapę plastyczną Parku oraz zapoznać się z informacjami ogólnymi, jak: historia starań o utworzenie Parku, pomniki przyrody, ekosystemy. Szczególną uwagę poświęcono leśnym zbiorowiskom roślinnym. W drugiej sali umieszczono w gablotach skały i minerały, a obok tablice dotyczące geologii oraz polodowcowej rzeźby terenu. W podświetlonych kasetonach przedstawiona została tematyka dotycząca jezior. Część sali przeznaczona dla najmłodszego odbiorcy ukazuje w postaci dioramy fragment lasu z jego mieszkańcami. Trzecia sala poświęcona jest w całości zagadnieniom związanym z ornitologią. W gablotach przedstawiono ptaki oraz kolekcję jaj ptasich. Zwiedzający mogą zapoznać się również z rozmaitymi typami budek lęgowych. Czwarta sala ukazuje problematykę zwiazaną z entomologią. W bogatej kolekcji owadów wyróżnia się duży zbiór motyli. W holu, barwne  fotogramy ukazują wszystkie polskie parki narodowe oraz ich rozmieszczenie na mapie.

„Leśna Szkoła”. Leśna Szkoła działa w ramach Ośrodka Muzealno-Dydaktycznego WPN. Prowadzone są w niej zajęcia z młodzieżą szkolną. W trakcie czterogodzinnego programu edukacyjnego młodzież zapoznaje się z przyrodą Wielkopolskiego Parku Narodowego, poprzez gry i zabawy uczniowie poznają świat roślin i zwierząt Parku oraz nabywają podstawowe informacje na temat parków narodowych w Polsce. Uczestnicy zajęć mają też okazję wzięcia udziału w konkursach plastycznych oraz obejrzenia filmów o tematyce przyrodniczej.

Ścieżki dydaktyczne. Zadaniem ścieżek dydaktycznych jest przekazywanie wiedzy o przyrodzie i zjawiskach w niej zachodzących w nawiązaniu do konkretnych przykładów w terenie. W Wielkopolskim Parku Narodowym wyznaczono cztery ścieżki dydaktyczne: z Osowej Góry do Jezior, z Osowej Góry nad Jez. Budzyńskie, przy Ośrodku Muzealno-Dydaktycznym w Jeziorach oraz z Puszczykowa do Kątnika – tzw Nadwarciańska ścieżka dydaktyczna. Ścieżkę z Osowej Góry do Jezior, z Osowej Góry nad Jez. Budzyńskie oraz Nadwarciańską ścieżkę dydaktyczną można zwiedzać indywidualnie, korzystając z wydanych przez Park przewodników. Ścieżka przy Ośrodku Muzealno-Dydaktycznym przeznaczona jest do prowadzenia zajęć w ramach Leśnej Szkoły. Na poszczególnych przystankach poznajemy m. in.: pomniki przyrody, obszary ochrony ścisłej, formy polodowcowej rzeźby terenu.

Kościół w Krośnie. Jest jednym z nielicznych obok starych cmentarzy zachowanych przykładów bogactwa kulturowego tych ziem, miejsca gdzie przenikały się wpływy polskie, niemieckie i żydowskie. Krosno od 1405 stało się królewszczyzną, wchodzącą w skład dzierżawy mosińskiej. Wieś mocno podupadła w wyniku najazdu szwedzkiego w XVII w. W 1774 powstała na jej gruntach wieś osadników holenderskich. W latach 1779-1881 wzniesiona została świątynia ewangelicka, obecny kościół MB Częstochowskiej. Budowla ma konstrukcję szkieletową, wypełnioną cegłą i otynkowaną. Wieżyczkę nad sygnaturką przykrywa barokowy hełm z ośmioboczną latarnią. Wewnątrz znajdują się piętrowe empory. Z czasów budowy kościoła zachowała się rokokowa ambona. Obok świątyni stoją dawna pastorówka i drewniana dzwonnica z początku XX w.

Kościół p.w. Św. Marcelina w Rogalinie. Został wybudowany w latach 1817-1820 na polecenie Hr. Edwarda Raczyńskiego (patron Św. Marcelin – papież i męczennik, który za panowania Maksymiana w roku 304 n.e. został ścięty za wiarę).
Na frontonie świątyni jest umieszczony napis: DIVO MARCELINO. Edward Raczyński w ten sposób uczcił ciotecznego kuzyna Marcelego Lubomirskiego, żołnierza napoleońskiego, poległego w 1807 r. podczas oblężenia Sandomierza. Architektonicznym pierwowzorem dla tej budowli była świątynia rzymska, zwana Maison Carrée, z I w. p.n.e. w Nimes, we Francji.
Fronton świątyni zdobią kolumny, a elewacje boczne półkolumny w porządku korynckim, w tzw. układzie „pseudoperipteros” (peripteros – z łac. otoczony jednym rzędem kolumn). Żeliwne elementy świątyni – bazy i kapitele kolumn, fryz, posągi lwów i antaby na drzwiach zostały odlane w Rogalinie przez Hr. Raczyńskiego. Świątynia podzielona jest na dwie kondygnacje. Górna o dekoracji klasycystycznej pełniła funkcję kaplicy pałacowej, a obecnie jest jako kościół parafialny, dolna jako mauzoleum. W górnej części świątyni ołtarz główny został wykonany i ufundowany w 1832 r. Mozaikowe antepedium to dzieło Franciszka Lanciego. Jest wykonane z takiego samego materiału jak antepedium znajdujące się w Złotej Kaplicy w katedrze poznańskiej. Fryz, który otacza wnętrze świątyni, przedstawia orły zwrócone parami ku sobie z rozpiętą girlandą. Motyw ten ma na celu podkreślić bohaterskiego ducha Marcelego Lubomirskiego. Po lewej stronie drzwi głównych, na ścianie znajduje się płaskorzeźba z białego marmuru z 1880 r. przedstawiająca Marię z Krasińskich Raczyńską, pierwszą żonę Edwarda Aleksandra, z dwojgiem dzieci.
W dolnej części świątyni – mauzoleum znajdują się trzy sarkofagi, w których pochowani są: Prezydent Hr. Edward Raczyński, Konstancja i Roger Raczyńscy. Ponadto na ścianach mauzoleum znajdują się tablice nagrobne, m.in. tablica, za którą spoczywa serce Hr. Edwarda Raczyńskiego fundatora tej świątyni.

Kościół św. Michała Archanioła i Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Rogalinku. Późnobarokowy drewniany kościół wybudowany w latach 1700-1712. Świątynia położona na skraju wsi kryta jest gontem, dach zwieńczony wieżyczką. Kościółek posiada bogate wyposażenie.
Do najciekawszych zabytków należy ołtarz z późnogotycką rzeźbą Madonny oraz ołtarz boczny stanowiący przykład sztuki ludowej z XVII/XVIII w., w tym samym stylu utrzymany jest również obraz „Chrystus Ubiczowany”. Znajdują się tu trzy ołtarze barokowe z końca XVIII stulecia.

Pałac w Rogalinie. Rogalin i pobliski Rogalinek szczycą się historią sięgającą 700 lat. Dziś jednak kojarzą się z okazałą rezydencją Rodu Raczyńskich i rzadkim na skalę europejską skupiskiem dębów. To one są magnesem przyciągającym do gminy co roku dziesiątki tysięcy turystów z kraju i zagranicy. Historia pałacu rogalińskiego sięga 2 poł. XVIII wieku, kiedy właścicielem dóbr stał się Kazimierz Raczyński, późniejszy marszałek koronny na dworze Stanisława Augusta Poniatowskiego. W latach 1768-1774 zbudowano dla niego późnobarokowe założenie pałacowe wg projektów nieznanego architekta, pochodzącego najprawdopodobniej z kręgu saskiego. W latach 80-tych XVIII wieku przeprowadzono modernizację wnętrz pałacu w stylu klasycystycznym.
Autorami projektów byli najwybitniejsi wówczas architekci królewscy: Dominik Merlini i Jan Christian Kamsetzer. Właściciel Rogalina w latach 1810-1845 – Edward hr. Raczyński przebudował salę balową na zbrojownię o neogotyckiej dekoracji, a kaplicę pałacową w skrzydle południowym na bibliotekę i archiwum. W 1820 roku, na wschodnim krańcu osi założenia, wzniósł kaplicę – kopię rzymskiej świątyni Maison Carree w Nimes niedaleko Marsylii – pełniącą jednocześnie funkcję mauzoleum rodowego. W latach 90-tych XIX wieku, kiedy właścicielami Rogalina byli Edward Aleksander Raczyński i jego żona Róża z hr. Potockich, krakowski architekt Zygmunt Hendel prowadził w pałacu szeroko zakrojone prace remontowo – konserwatorskie. Hendel był autorem projektu neobarokowej biblioteki na piętrze pałacu. W latach 1911-1912 Edward Aleksander Raczyński wzniósł poniżej południowej oficyny pałacu budynek galerii malarstwa, w którym umieścił gromadzoną przez siebie od lat 80-tych kolekcję malarstwa. Był to jeden z nielicznych w tym czasie na ziemiach polskich obiekt zbudowany od początku z myślą o udostępnianiu go publiczności.

Rogaliński Park Krajobrazowy. Został utworzony w 1997 roku na mocy rozporządzenia Wojewody Poznańskiego. Został wyodrębniony z terenów leśnych dwóch nadleśnictw Babki i Konstantynowo (5900 ha), pozostałą część z 12 220 ha zajmuje pradolina Warty i grunty rolne. Celem powstania jest ochrona prawna unikalnego krajobrazu łęgów nadwarciańskich, oraz jednego z największych w Europie skupisk wielowiekowych dębów szypułkowych obejmujące ponad 1400 drzew, wiele z nich liczy po kilkaset lat. Ich fantazyjne kształty, od lat są natchnieniem dla artystów i malarzy… Najbardziej znane z nich to dęby noszące imiona trzech legendarnych braci – Czecha, Lecha i Rusa. Dąb Czech jest niestety martwy. Drzewa od lat niszczone są przez koziroga dębosza, chrząszcza który sam jest pod ścisłą ochroną gatunkową.
Szeroka dolina rzeczna z licznymi starorzeczami nawiedzana jest przez coroczne wiosenne a niekiedy nawet letnie wylewy, uniemozżiwiające intensywną gospodarkę i dlatego dolina zachowała wiele ze swojego naturalnego piękna. Na obszarze Rogalińskiego Parku Krajobrazowego zaobserwowano dotychczas 206 gatunków ptaków. W okresie wiosenno-letnim spotyka się tutaj niezliczone ilości kaczek (cyranka, płaskonos), rybitw, mew, czapli siwej, żurawi, bociana białego, łabędzi, kormorana, orlika krzykliwego, kanie czarną i rudą, bielika oraz bociana czarnego. Spotkać tu można duże ilości zwierzyny: jelenie, dziki, sarny i liczne ślady pobytu bobrów.

Rezerwat Krajkowo. Położony w odległości 10 km. od Mosiny, został utworzony w 1958 r. w celu ochrony miejsc lęgowych ptaków a w szczególności czapli siwej, oraz w celu ochrony krajobrazu starorzecza Warty. Powierzchnia rezerwatu wynosi 160 ha, w tym łąki i nieużytki 49 ha i wody stojące 7 ha, jest niedostępny przez znaczną część roku poprzez częste wylewy rzeki, występuje tutaj 380 gatunków roślin. Znajdują się tutaj także 133 pomniki przyrody, w większości dęby szypułkowe.

Stare cmentarze. Na terenie gminy istnieją pozostałości starych cmentarzy różnych wyznań z XIX w. Wysiłkiem lokalnej społeczności i władz gminy wiele z nich zostało w ostatnim czasie uporządkowanych i oznaczonych jako miejsca pamięci. Niestety pozostałości materialnych zachowało się do naszych czasów niewiele. Wynikało to z jednej strony z charakteru cmentarzy wiejskich z przewagą nagrobków ziemnych, z drugiej strony było to efektem zniszczeń i grabieży wojennych. Z różnych powodów na uwagę zasługują:

 

  • Cmentarz wiejski w Borkowicach. W centralnej części wsi po południowej stronie szosy. Założony prawdopodobnie w pierwszej połowie XiX w. Do naszych czasów zachowało się 26 zdekompletowanych mogił.
  • Cmentarz wiejski w Baranówku. Prawdopodobnie z 1 poł. XIX w. 10 zdekompletowanych nagrobków.
  • Cmentarz wiejski w Sowinkach. Stary cmentarz ewangelicki założony w pierwszej poł. XIX w. Zachowanych 31 zdekompletowanych nagrobków, najstarszy z 1864 r.
  • Cmentarz ewangelicki w Krośnie. Założony w II połowie XIX w. 2 wolnostojące, 1 płyta, 20 mogił. Najstarszy istniejący nagrobek –Ferdinand Stark z końca XIX w. Położony poza terenem zabudowanym, otoczony polami uprawnymi, na lekkim wzniesieniu.
  • Cmentarz Ewangelicki w Krosinku. Położony na skraju wsi przy szosie Mosina-Stęszew. Założony w połowie XIX w. 4 nagrobki wolnostojące. Zły stan. Najstarszy nagrobek Daniel Ludwig Muller z 1865 r.
  • Cmentarz ewangelicki, obecnie rzymsko-katolicki w Radzewicach. Początek XIX w. 6 starych nagrobków wolnostojących. Najstarszy nagrobek z 1827 Michael Jahns. Powierzchnia 1,5 ha. Położony przy szosie na skarpie nadwarciańskiej, otoczony z trzech stron lasem. Teren lekko wzniesiony. Przekazany Parafii p.w Św. Marcelina w Rogalinie w latach 80-tych.
  • Cmentarz parafialny przy kościele p.w. i Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Rogalinku. Istniał wraz z kościołem. 6 nagrobków z XIX w. Najstarszy pomnik – krzyż nagrobny Julii z Kopałczyńskich Matejki z 1867. Krzyż Księdza Proboszcza Grelicha z 1881 r. przy kościele dzwonnica z 1893 r. Powierzchnia 2,5 ha. Położony na skraju wsi nad doliną rzeki Warty. Wschodnia krawędź cmentarza opiera się o nieregularną krawędż doliny rzeki.
  • Cmentarz parafialny przy kościele p.w Św. Mikołaja w Mosinie. Założony w II poł XIX w. cmentarz rzymskokatolicki. Istnieją krzyże nagrobne z II poł. XIX w. Na terenie cmentarza pomnik ku czci zamordowanych w 1939 roku 15 mieszkańców Mosiny.
  • Stary cmentarz żydowski, Mosina. Kirkut założony pod koniec XIX w. Całkowicie zniszczony w czasie II wojny światowej. Powierzchnia 0.9 ha. Położony przy stacji Mosina –Pożegowo. Mur ogrodzeniowy. Cmentarz zamieniony po wojnie w plac zabaw. W czerwcu 2008 roku z inicjatywy Burmistrza  na jego byłym terenie stanął  „kamień pamięci”. Monument ten upamiętnia wkład obywateli Mosiny pochodzenia żydowskiego w rozwój Gminy Mosina.
  • Cmentarz ewangelicki, Mosina ul. Poniatowskiego. We wrześniu 2008 r. Burmistrz Gminy Mosina Zofia Springer oraz Burmistrz Seelze (Niemcy) dokonali uroczystego odsłonięcia Obelisku Pamięci Społeczności Ewangelickiej na terenie dawnego cmentarza ewangelickiego.

 

Wielkopolski Park Narodowy. Utworzony został na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 kwietnia 1957 roku, a jego granice objęły powierzchnię 9600 ha, z czego pod zarządem parku znalazło się ok. 5100 ha. W 1996 roku nowe rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie WPN zmienia jego powierzchnię na 7584 ha oraz tworzy wokół Parku strefę ochronną tzw. otulinę, której powierzchnia razem z terenem Parku wynosi 14840 ha. Z Parku zostają wyłączone tereny miejskie Puszczykowa, Mosiny oraz Stęszewa.
W parku utworzono 18 obszarów ochrony ścisłej o łącznej powierzchni 260 ha. Na obecny wygląd parku największy wpływ miał lądolód, który nasunął się na ten teren 3 razy, w wyniku jego działania ukształtowała się charakterystyczna wysoczyzna morenowa, której najwyższym wyniesieniem jest Osowa Góra (132 m n.p.m.). Z góry roztacza się imponująca panorama na miasto Mosina i dolinę Warty. Pozostałością aktywności lodowca są też liczne, rozrzucone po terenie parku jeziora. Jednym z najpiękniejszych jest Jez. Góreckie z malowniczą wyspą z ruinami zameczku myśliwskiego zbudowanego w 1827 roku przez hr. Tytusa Działyńskiego dla swojej siostry Klaudyny Potockiej. Ciekawostką geologiczną występującą na terenie Parku jest Jez. Kociołek. Niewielkie jezioro o głębokości 8 m, wydrążane przez kamienie poruszane wirującą wodą płynącą pod lądolodem. Chronią one rozmaite formy krajobrazu polodowcowego oraz najbardziej naturalne zbiorowiska roślinne, a także związane z nimi zwierzęta. Ochroną objęto także 32 drzewa pomnikowe i 1 głaz narzutowy. W parku występuje 1.100 gatunków roślin, 45 gatunków ssaków, 220 gatunków ptaków i 3.000 gatunków owadów.
Wielkopolski Park Narodowy jest odwiedzany przez ponad milion turystów rocznie. Na terenie Parku znajdują się liczne zabytki. Do najcenniejszych należy drewniany kościół w Łodzi z XVII w. Inne zabytkowe kościoły o nieco mniejszej wartości możemy spotkać w Puszczykowie, Stęszewie i Wirach. W Szreniawie i Trzebawiu zachowały się do dziś dziewiętnastowieczne dwory.
Walory turystyczne Parku można docenić wybierając się na spacer jednym z pięciu znakowanych szlaków turystycznych, których łączna długość wynosi 85 km.